No noroeste da Península Ibérica, nos montes e vales da Galicia antiga, erguíanse centos de castros: poboados fortificados de pedra e madeira, rodeados de murallas e foxos. En cada un deles existía un espazo central onde o lume nunca debía apagarse. O lume era vida, protección e continuidade. Así o confirman os restos de fogares e estruturas comunais atopados polos arqueólogos en numerosos castros galegos.
Cara ao século I antes da nosa era, nun castro situado preto do río Tea, vivía unha muller cun papel destacado dentro da súa comunidade. O seu nome perdeuse co paso dos séculos, pero a súa existencia quedou marcada polos obxectos que a acompañaron na morte: colares de ouro, cerámica fina e utensilios de prestixio que indican unha posición social elevada. Estes achados, reais e documentados, amosan que algunhas mulleres da Galicia prerromana exercían autoridade e influencia.
A súa función non se limitaba ao ámbito doméstico. Participaba na toma de decisións importantes: a organización da produción agrícola, a xestión dos intercambios con outros castros e a mediación nos conflitos internos. A sociedade castrexa, lonxe de ser simple, estaba estruturada arredor de relacións de parentesco, alianzas e liderados compartidos, nos que as mulleres tamén tiñan voz.
Cada serán, cando o sol se agochaba tras os montes, a muller achegábase ao lume do castro para comprobar que seguía aceso. Ese lume representaba a continuidade da comunidade e a ligazón cos devanceiros. Apagalo sería romper o equilibrio do pobo. Coidalo era unha responsabilidade colectiva, pero nela recaía a vixilancia última, como símbolo da súa autoridade.
Mentres Roma avanzaba lentamente cara ao noroeste, os castros seguían a ser o centro da vida galaica. Os romanos atoparon pobos organizados, con normas propias e cun profundo coñecemento do territorio. Tamén atoparon mulleres que exercían poder, algo que contrastaba coa sociedade romana da época.
A muller do castro non deixou palabras escritas, pero a súa presenza permanece na terra que habitou. Cada pedra da muralla, cada resto de lume escavado polos arqueólogos, fala dunha sociedade na que o poder, a memoria e o coidado da comunidade tamén tiñan rostro feminino.
